Medewerkers in de zorg hebben vaak te maken met de geheugenproblematiek van licht en zwaarder dementerende bewoners. Deze groep ouderen wordt ook wel omschreven als 'terugtrekkende ouderen': mensen die steeds moeizamer met hun directe omgeving communiceren en een groot risico lopen op vereenzaming. Het is belangrijk om deze ouderen te bereiken op een manier die hen past en respecteert. Theatermaakster Marieke Westra heeft een bijzonder theaterproject ontwikkeld waarin het maken van contact via Verbeelding als werkmethode centraal staat.

Ouderen hebben een natuurlijke behoefte om te vertellen over vroeger. Dat helpt hen de belangrijkste ontwikkelingstaak van de laatste levensfase, het opmaken van de balans van het leven, tot een goed einde te brengen. In onze maatschappij worden de mensen behalve ouder ook vaak eenzamer. De tijd dat grootvaders en grootmoeders tot hun dood in het gezin bleven wonen is voorbij. Hierdoor is er minder gelegenheid hun verhalen kwijt te kunnen aan anderen. Vanuit deze achtergrond gedachte is dit project ontstaan. Via een door theater Veder ontwikkelde methodiek wordt er doelgericht en systematisch terug gegaan in het verleden om herinneringen op te halen en daarmee het gevoel van welzijn, persoonlijke identiteit en zelfvertrouwen op te wekken en te versterken. De vermindering van vitaliteit, de aantasting van het korte termijn geheugen en het verlies van een actieve rol in de maatschappij kan ouderen onzeker maken. De voorstellingen spreken via theater, poëzie, muziek en voorwerpen van vroeger mensen aan op hun ervaringen en individualiteit. De spelers vormen herkenbare rolfiguren en weten een veilige sfeer te creëren, waarin stimulerende, humorvolle groepsinteractie plaatsvindt. Daarnaast krijgt iedere aanwezige ruime individuele aandacht. Met elkaar zingen, voordragen en reciteren brengt het plezier van samenzijn. Reminiscentie speelt een centrale rol. Herinneringen en emoties krijgen een plek waar ze worden gedeeld en gewaardeerd. Dit brengt de ouderen in contact met hun innerlijke kracht en levenslust.

Bij het landelijke project Verbeelding als Werkmethode zijn drie regio's met elk drie samenwerkende zorgkoepels betrokken. Per regio worden door de acteurs van Theater Veder 60 huiskamervoorstellingen gegeven, 9 theatervoorstellingen en vinden er 15 trainingsdagen olv ervaren trainers plaats waarin de toegepaste methodiek wordt overgedragen aan de zorgomgeving. In totaal worden er in 2009, 200 voorstellingen gegeven die bezocht worden door ruim 4500 ouderen, verzorgenden en familieleden. 500 medewerkers van de betrokken koepels nemen deel aan de trainingen en het coaching on the job programma.

De huiskamervoorstellingen vinden plaats in de veilige setting van de eigen huiskamer. Een voorstelling waarin poëzie - in de meest brede zin van het woord - de hoofdrol speelt: van verzen tot liedjes en van poesiealbumgedichtjes tot dichtkunst. Er wordt door de spelers van Theater Veder een huiselijke sfeer gecreëerd die aan vroeger herinnerd. In een intieme theatrale setting (schoolklas van vroeger) brengen een vriendelijke onderwijzeres, een verlegen kwekeling of een excentrieke Barones het publiek in een poëtische stemming. Het samen reciteren van het ABC, het leesplankje, oude kringspelletjes bieden de ervaring van het ritme van de taal. Voor iedere aanwezige wordt gezocht naar een passend gedicht of lied. Voor muzikale intermezzo's zorgt de oude koffergrammofoon. Inktpennen, griffels, knikkers en kaatsballen vormen een aanknopingspunt voor verhalen. Er wordt vanuit rolfiguren in kleine groepen gewerkt. Individuele aandacht wordt hierdoor gewaarborgd: ieder komt tot zijn/haar recht, of dat nu stil genietend is of actief participerend. Het programma kenmerkt zich door een grote mate van flexibiliteit en creativiteit van de spelers waardoor zij actief kunnen reageren op de sfeer in de groep en de individuele wensen en inbreng van de aanwezigen. Attributen, kleding, theatrale werkvormen worden gebruikt om doelbewust herinneringen op te halen.

Clientenbegeleidster Lunetzorg:
"Je ziet ander gedrag van de mensen. Sommigen zijn actiever, opmerkzamer, vallen minder snel in slaap. Herinneringen van Marjolein komen naar boven waar zij niets van wisten. Er werd nog lang nagesproken. Henk door het dolle, lang over 'het toneel' gesproken. En dat ze vandaag weer komen. Toos is de hele tijd 'wakker' gebleven. Scott vond het leuk dat er dingen mis gingen. Hij snapte de humor, ook al kan hij niets zeggen. Ze waren blij met de kronen en de boa. Willeke nog nooit zo blij gezien, meestal is ze namelijk triest".

Behalve bij de huiskamervoorstellingen zijn bewoners, samen met medewerkers van de zorgkoepels en familieleden ook van harte welkom bij een theatervoorstelling. Om even uit de sleur van het alledaagse getild te worden en zich te begeven in een theatrale wereld. Een geschikte (recreatie) ruimte, die ook toegankelijk is voor rolstoelgaanden wordt omgetoverd tot een echt theater. Denk hierbij aan een Café Chantant ambiance, met roodpluche gordijnen en kroonluchters. In de theatervoorstelling wisselen de acteurs en muzikanten zang, live muziek, spel en poëzie me elkaar af en is er interactie met het publiek. Op deze manier wordt er een cultureel aanbod op maat gepresenteerd waar de beoogde doelgroep doorgaans van uitgesloten is.

De trainingen worden aangeboden aan de medewerkers, activiteitenbegeleiders en verzorgenden die aanwezig waren bij de voorstellingen. De trainers van Theater Veder leren de medewerkers hoe zij zelf de methodiek kunnen toepassen tijdens hun dagelijkse werkzaamheden en/of in hun contact met ouderen. Voordeel hierbij is dat deze methode geen extra tijd of geld kost en het werkplezier kan vergroten. Een win-win principe!

Naast de trainingen worden door Theater Veder ook medewerkers tijdens het werk begeleid ( coaching on the job). Deze medewerkers kunnen een rol spelen bij verdere overdracht van de methodiek binnen hun koepel. Voor hen worden door theater Veder regelmatig zogeheten 'bruisplekken' georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten kunnen mensen elkaar inspireren, leren van elkaar en nieuwe handvatten ontdekken in de zorg voor ouderen met geheugenproblemen.

Theater Veder maakt met het project Verbeelding als werkmethode deel uit van het landelijke transitieprogramma in de langdurige zorg (www.tplz.nl) Dit programma wordt georganiseerd in samenwerking met het ministerie van VWS, GGZ Nederland, Actiz, BTN, VGN, het LOC en ZN. Het Transitieprogramma zoekt koploperinstellingen die radicaal nieuwe concepten in de praktijk willen brengen. Instellingen die actief willen zoeken naar veranderingen in structuur, cultuur en werkwijze. Verbeelding als werkmethode is een samenwerkingsproject van Theater Veder met zorgkoepel Amsta in Amsterdam (www.Amsta.nl). Het project wordt begeleid door een wetenschappelijk onderzoek van de Afdeling Psychiatrie /Alzheimercentrum, VU medisch centrum (VUmc) i.s.m. Amsterdam School of Communications Research (ASCoR), afdeling Communicatiewetenschap.

Het project Verbeelding als Werkmethode maakt deel uit van het landelijke transitieprogramma in de langdurige zorg (www.tplz.nl) Dit programma wordt gerealiseerd door samenwerking van het ministerie van VWS met GGZ Nederland, Actiz, BTN, VGN, het LOC en ZN.

Theater Veder wordt met het ter beschikking stellen van hosted werkplekken, gesponsord door CCare
Stichting Theater Veder ontving eerder ondersteuning van:
VSBfonds, Stichting RCOAK, Stichting Sluyterman van Loo, Stimuleringsfonds Ouderenprojecten, Stichting Porticus, SNS Reaal Fonds, Stichting het R.C. , Maagdenhuis, Fonds Bretano.